NOTES

नवमः पाठः-प्रयोगाः

                       नवमः पाठः-प्रयोगाः

1. एकवाक्येन उत्तरं लिखत । 
१. कर्तरि प्रयोगे कर्तृपदं किं विभक्त्यन्तं भवति ?  =  कर्तरि प्रयोगे कर्तृपदं प्रथमाविभक्तौ भवति

२. भावे प्रयोगे क्रियापदं कस्मिन् पुरुषे भवति   = भावे प्रयोगे क्रियापदं प्रथमपुरुषे भवति

३. कस्मिन् प्रयोगे कर्मपदं प्रधानं भवति ?        =   कर्मणिप्रयोगे कर्मपदं प्रधानं भवति

४. प्रयोगाः कति भवन्ति ?                       =   प्रयोगाः त्रयः भवन्ति। 

2. रिक्तस्थानं पूरयत । 
१.  अकर्मक   धातुभ्यः कर्तरि भावे च प्रयोगौ भवतः ।            

२.  भावेप्रयोगे कर्तृपदं तृतीया  विभक्त्यन्तं भवति ।                       

३. यस्याः क्रियायाः कर्माकांक्षा भवति तादृशः क्रियावाचकाः धातवः अकर्मकाः ।

3. प्रयोगपरिवर्तनं कुरुत । 
१. गणेश: चित्रं लिखति ।        =  गणेशेन  चित्रं लिख्यते           

२. अहं गुरुं नमामि ।               =  मया गुरुः नम्यते 

३. राधा पाठं पठति ।            =   राधया पाठः पठ्यते            

४. बालिकया जलं पीयते ।         =  बालिका जलं पिबति  

4. लघूत्तरं लिखत ।।          
१. कर्तरि प्रयोगं विवृणुत । 

उत्तरम्-  अस्मिन् प्रयोगे कर्तृपदं प्रथमा विभक्त्यन्तं भवति । कर्मपदं द्वितीयाविभक्त्यन्तं भवति ।

          क्रियापदं कर्तृपदस्य पुरुषं वचनं च अनुसरति । कर्तरि प्रयोगे कर्तृपदस्य प्राधान्यम्।

२. कर्मणिप्रयोगं विवृणुत । 

उत्तरम्-  यस्याः क्रियायाः कर्माकांक्षा भवति तादृशक्रियावाचकः धातुः सकर्मकः।   अयं प्रयोग:  सकर्मकधातूनामेव सम्भवति । अस्मिन् प्रयोगे कर्मपदस्य प्राधान्यम् । कर्तृपदं तृतीयाविभक्त्यन्तं भवति ।

कर्मपदं प्रथमाविभक्त्यन्तं भवति । क्रियापदं कर्मपदम् अनुसरति । क्रियापदं आत्मनेपदान्तमेव भवति । मूलधातुना सह य योज्यते ।



Last modified: Friday, 18 June 2021, 1:37 AM